Gietijzer inbakken (seasonen): zo werkt het

Een nieuwe gietijzeren pan of nieuw rooster ziet er mat grijs of zwart uit en voelt wat ruw aan. Dat is de basis. De echte kwaliteit bouw je zelf op. Gietijzer inbakken, in het Engels seasonen, is het vaste ritueel waarmee je het ijzer beschermt en een natuurlijke antiaanbaklaag opbouwt. Het is geen hogere wiskunde en ook geen magie: olie, hitte en geduld. Hieronder lees je waarom het werkt, welke olie je pakt, hoe je het in je kamado of oven doet en hoe je roest weer wegwerkt. Meer gietijzer vind je in de gietijzer collectie, en alles over de pan met deksel lees je in de ultieme Dutch oven gids.

Gietijzer inbakken: wat gebeurt er en waarom doe je het?

Gietijzer is poreus en kan roesten zodra er vocht bij komt. Verhit je er een dun laagje olie op, dan gebeurt er iets bijzonders: de olie verandert onder hitte in een harde, zwarte, gladde laag. Dat heet polymeriseren. Die laag vult de poriën, houdt vocht buiten en zorgt dat eten minder snel blijft plakken.

Het levert je drie dingen op:

• Bescherming tegen roest.
• Een steeds betere antiaanbaklaag, zonder chemische coating.
• Een pan of rooster dat er mooier uitziet naarmate je het vaker gebruikt.

Sommige gietijzeren spullen zijn in de fabriek al voorbehandeld. Ook dan kan een eigen laag extra bescherming geven, zeker bij een rooster of pan die veel hitte en vuur ziet. Kijk altijd even naar de instructie die bij je product zit.

Welke olie gebruik je voor het inbakken?

Pak een neutrale plantaardige olie met een hoog rookpunt. Zonnebloemolie, koolzaadolie en druivenpitolie doen het goed, en er bestaat ook speciale gietijzerwax. Extra vierge olijfolie is minder geschikt: die gaat al bij lagere temperatuur roken en laat sneller een plakkerige laag achter. Reuzel of ghee kan ook, maar die laag is minder duurzaam.

Welke je ook kiest, het draait om de dikte van de laag, niet om het merk. Een heel dun, bijna droog laagje werkt beter dan een dikke, glanzende laag.

Gietijzer inbakken in de kamado, stap voor stap

1. Was het gietijzer met warm water en een borstel om fabrieksresten of oude troep te verwijderen. Bij nieuw gietijzer mag dat met een beetje zeep. Droog het daarna goed af, bijvoorbeeld op een kleine vlam of in een warme kamado, zodat er geen vocht in de poriën blijft.
2. Smeer het met een pluisvrije doek in met een heel dun laagje olie, aan alle kanten, ook onderkant en handgrepen. Wrijf daarna alle zichtbare olie er weer af. Het moet er bijna droog uitzien.
3. Laat de kamado stabiel worden op 200 tot 230 °C. Gebruik bij voorkeur de heat deflector, zodat de kolen niet direct onder je gietijzer liggen.
4. Leg het gietijzer ondersteboven op het rooster, zodat er geen olie kan plassen, en sluit de deksel. Laat het ongeveer een uur inbakken. Het gaat even roken, dat hoort erbij. Doe dit altijd buiten.
5. Sluit de luchttoevoer en laat alles langzaam afkoelen in de kamado.
6. Herhaal stap 2 tot en met 5 nog twee of drie keer voor een stevige laag.

Heb je een Dutch oven? Behandel de pan en de deksel apart, en leg ze los van elkaar in de kamado.

Gietijzer inbakken in de oven

Geen kamado bij de hand? Dan kan het ook in de gewone oven. De stappen zijn hetzelfde: schoonmaken, drogen, heel dun invetten en afwrijven. Zet de oven op 200 tot 230 °C, leg een vel aluminiumfolie op een rooster onderin om druppels op te vangen en leg het gietijzer ondersteboven op het rooster erboven. Laat het een uur bakken en daarna in de oven afkoelen. Ventileer goed, want er komt rook vrij. Ook hier herhaal je het twee of drie keer.

Hoe vaak inbakken en hoe onderhoud je gietijzer?

Na de eerste ronde van twee tot vier lagen hoef je niet vaak opnieuw te beginnen. Gebruik het gietijzer, onderhoud het goed en werk bij waar nodig.

• Gebruik je het vaak, bijvoorbeeld op de kamado, dan bouw je de laag vanzelf verder op. Vet eten helpt daarbij.
• Ziet het ijzer er mat of grijs uit, of plakt je eten weer? Dan is het tijd voor een extra beurt.
• Berg je het langere tijd op, vet het dan dun in voordat het de kast in gaat.

Zo onderhoud je het na gebruik

1. Maak het schoon zolang het nog warm is, met warm water en een borstel of schraper. Een beetje milde zeep mag, maar blijf uit de buurt van sterke schoonmaakmiddelen en de vaatwasser.
2. Droog het meteen af. Laat het nooit nat liggen of in water weken.
3. Verwarm het eventueel kort om het helemaal te drogen.
4. Wrijf er een heel dun laagje olie overheen en veeg het teveel weg.

Roest herstellen op gietijzer

Roest klinkt dramatisch, maar is bij gietijzer meestal goed te herstellen.

1. Schrob de roest weg met staalwol, een staalborstel of een schuurspons tot je weer blank of donker ijzer ziet.
2. Spoel af met warm water en droog het volledig, het liefst op een kleine vlam of in een warme oven.
3. Begin opnieuw met inbakken: dun invetten, een uur op 200 tot 230 °C, afkoelen en herhalen.
4. Gebruik het daarna een paar keer voor vet eten om de laag op te bouwen.

Is het ijzer diep aangetast of gebarsten? Dan is vervangen verstandiger. Bekijk het assortiment bij BBQ accessoires of vraag het ons via contact.

Veelgemaakte fouten bij het inbakken

• Te veel olie: geeft een plakkerige, klonterige laag. Wrijf altijd af tot het bijna droog lijkt.
• Te lage temperatuur: dan polymeriseert de olie niet goed en blijft het kleverig.
• Geen schone start: inbakken op roest of oude resten bakt de problemen vast.
• Het ijzer nat laten: de snelste weg naar roest.
• Zure of tomatenrijke gerechten meteen na het inbakken: die tasten de verse laag aan. Begin liever met vet vlees of groente.
• Weken in water of in de vaatwasser: haalt de laag eraf.
• Koud water op heet ijzer: gietijzer kan barsten door temperatuurschok.